7.3.10 Langelns Hünengraff

Klick up to'n Vergröttern!

Wer in Langeln na't Vossmoor rutföhrt, warrt kort achter de Krückaubrüüch een selten schöön Hünengraff gewohr. Merrn in een ool Heidstück liggt hier linkerhand een "Archäologisch Denkmal", as dat up de amtlich Tofel an de Straat heet. Vör 3000 Johren in de Bronzetiet hebbt hier de Lüüd ehr Doden in Urnen bisett.

Een smallen Footweg dörch de vun Barkenbüsch friemaakt Heid bringt di up den Graffhügel, wo een knorrig Föhr ranwussen is. Vun hier baven hesst du een wieden Rundblick över dat ümliggen Ploogland un de grönen Veehweiden; na't Dörp to versparrt een Dannenholt de Sicht.

Dat Hünengraff vun Langeln. Klick up to'n Vergröttern!

Wenn dat ok man lütt Anbarg is, besliekt di meist so wat wie'n "Gipfelgeföhl". Sließlich hesst du hier 3000 Johr Geschicht ünner de Fööt. Vun de Hööch her stellst du as Holsteener jo nich so groot Anspröök.

De Weg na ünnen up de anner Siet is breder un schier, denn hier rüüscht winterdaags de Langelner Kinner — wenn denn de Snee mol liggen blifft. In düssen Winter woor mächtig rodelt!

7.2.10 Glaser, Picker, Murmel

Truurfier in de Aegidienkirch. Mannslüüd in düüster Tüüg stünnen üm den Sarg. All harrn enen witten Schlips üm un witte Handschen an. Se leggten drei Rosen up den Sarg.
Un denn güng en junge Fru na vörn. Se leggte ganz still, ganz liesen enen schönen Glaser up den Sarg. Ik weer ganz anröögt, as ik dit sehg; denn de verstorven olle Herr harr oft un oft bi ehr in ehren Speeltüüg-Laden enen orrer twee Glaser köfft. He hett de jümmers sorgsam, mit Bedacht utwählt, un se — disse junge Fru — hett em jümmers vull Leev un Gedüür bedeent un beraden.

Glaser. Klick op to'n Vergröttern!

As ik later mal över dit Beleven vertell, dor geev dat en groten Snack. Dat Wort "Glaser" as Naam för runde Kugeln ut Glas, dat kennen miene Tohörer nich. Ene bannig energische Daam sä, för se weer en "Glaser" en Handwarker, de mit Glas to doon harr.
Se hett ja Recht. Man bi uns Tohuus hebbt wi to Kugeln ut Ton orrer Iesen eenfach "Kugeln" seggt. Wi Kinner sään as Bispill: "Wüllt wi Kugeln spelen?" Aver to Kugeln ut Glas sään wi "Glaser". De harrn wi besünners geern. Se weern heel begehrt. Un ik mag de bunten Glaser hüüt jümmers noch.

En anner Fru weer an 't Överleggen: "Hm, denn is wohl en Glaser ene grote Glasmurmel?" Also wenn ene Murmel ene Kugel is — de mancherorts ok Marmel nöömt warrt un in Lübeck "Picker" heet (wobi de Picker jümmers ene Tonkugel is) —, also, denn is en Glaser ene Murmel ut Glas, also ene Glasmurmel.

Man blots, mi dücht, dat Wort "Murmel" is ok en recht komischen Naam för ene Kugel.

7.2.10 Kalekuunschen

Marianne fraag: "Seggt mal, weet ji denn noch, wat Kalekuunschen sünd?" "Hm? — Villicht Puten?" Ja — ehre Oma ut Lemkendörp up Fehmarn hett jümmers vun "Kalekuunschen" snackt, wenn se Puten meen. Un Marianne harr as lütt Deern Bang vör de groten Vagels.

Ik heff nu mal keken, wat Otto Mensing in sien Schleswig-Holstein Wörterbook dor över schrifft. Ünner "Kuun" steiht:

Ut Kuun, orrer Kuner is de "Kuunsche Hahn" entstahn. Up Fehmarn un in Dithmarschen sä man denn blots noch Kuunsch orrer ok Kuunsche. Up Fehmarn sä man aver ok "Kalekuut" to den Puter orrer Truthahn.

Sprichwörter:

Se kreeg en Kopp as en Kuunschen Hahn (ut Flensburg)
Se smeet den Kopp, as de Kalekuut kullert
He is in't Rad (so giftig) as 'n Kalekuut.
He smitt sik in de Boss, as 'n Kalekuut.
He kreeg 'n Kopp, as 'n Kalekuut.
"Tööv, Kanalje, wi sünd noch nich ut'nanner", sä de Kaelkuut to'n Regenworm, as he em üm den Snavel spaddel.
"Krieg den Kuunhahn in den Putt un kaak mi frische Kuunhahn-Supp."
"En oll Kuun" bedüüdt in Dithmarschen = en hässlich unangenehm Wiev.
"Gah hen un stopp de Kuunsch de Strümp, denn hest du wat to doon" bedüüdt "ik will nich".